Udział w spółce z o.o. a majątek wspólny małżonków

Niejednokrotnie zdarza się, że w czasie trwania małżeństwa jeden z małżonków nabywa udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Pomimo powszechności tego rodzaju praktyki, orzecznictwo i doktryna przez wiele lat nie mogły wypracować jednolitego stanowiska w tym przedmiocie.

Powyższe zdaje się rozstrzygać uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2016 r. sygn. akt III CZP 32/16, zgodnie z której tezą, jeżeli wkład wniesiony do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należy do majątku wspólnego wspólnika i jego małżonka, również udział w spółce objęty przez wspólnika wchodzi w skład tego majątku. Zdaniem Sądu Najwyższego określenie przynależności tego składnika majątkowego do majątków małżonków, wymaga sięgnięcia do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej „k.r.o.”), normujących stosunki majątkowego małżonków pozostających w ustroju ustawowym.

Zgodnie z brzmieniem art. 33 k.r.o., do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W wyżej cytowanym przepisie zawarty jest katalog zamknięty składników majątkowych wchodzących w skład majątku odrębnego małżonków pozostających w ustawowym ustroju majątkowym, co z kolei powoduje, że do majątku odrębnego mogą przynależeć jedynie te przedmioty, które zostały w tym przepisie wyszczególnione. Pozostałe składniki majątkowe nabyte w czasie trwania małżeństwa (a dokładnie w czasie trwania wspólności ustawowej) przez oboje małżonków lub jednego z nich należą do majątku wspólnego małżonków. Jak wskazuje Sąd Najwyższy w treści uzasadnienia cytowanej uchwały, wszelkie wątpliwości dotyczące przynależności danego przedmiotu do majątków małżonków należy rozstrzygać na korzyść majątku wspólnego. Co więcej, istnieje domniemanie faktyczne, iż przedmiot majątkowy nabyty przez jednego z małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków. Domniemanie to może zostać obalone przez wykazanie, że nabycie nastąpiło ze środków finansowych, stanowiących majątek osobisty.

Tym samym, udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, nabyte ze środków należących do majątku wspólnego, wchodzą do majątku wspólnego, ponieważ nie można ich zaliczyć do majątku osobistego.

Czym pokryć udział w kapitale zakładowym spółki z ograniczoną odpowiedzialnością?

Jednym z obowiązków wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest wniesienie wkładu na pokrycie kapitału zakładowego spółki.

Wyjaśnić należy, iż wkłady wspólników do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mogą mieć dwojaką postać. Z jednej strony najprostszą postacią wkładu jest wkład pieniężny, czyli określona suma pieniężna wpłacona do majątku spółki. Ten rodzaj wkładu zasadniczo nie stwarza problemów. Może nim być zarówno gotówka, ale także pieniądz bezgotówkowy. Dopuszczalnym zatem będzie przekazanie gotówki, wpłata na rachunek bankowy, polecenie przelewu, przekaz, czek bankierski potwierdzony, pieniądz elektroniczny.

Drugim rodzajem wkładu jest wkład niepieniężny (aport), czyli przedmiot majątkowy o niepieniężnym charakterze. W tym przypadku pole możliwości co do przedmiotu wkładu jest szerokie, zwłaszcza, że przepisy prawa nie określają wprost czym dokładnie miałby być wkład niepieniężny. Niemniej jednak stanowisko w tym zakresie wyraźnie sformułowała doktryna prawa i orzecznictwo sądowe. Dodatkowo art. 14 § 1 k.s.h. w świetle którego „Przedmiotem wkładu do spółki kapitałowej nie może być prawo niezbywalne lub świadczenie pracy bądź usług” oraz art. 14 § 3 k.s.h. „Wierzytelność wspólnika albo akcjonariusza z tytułu pożyczki udzielonej spółce kapitałowej uważa się za jego wkład do spółki w przypadku ogłoszenia jej upadłości w terminie dwóch lat od dnia zawarcia umowy pożyczki” wskazuje zasady związane z negatywnymi (§ 1) i pozytywnymi (§ 3) kryteriami uznania za aport. Zatem zdolności aportowej nie ma świadczenie pracy bądź usług, jak również prawo niezbywalne; w tym nie tylko przeniesienie na spółkę takiego prawa (nabycie translatywne), lecz także ustanowienie go na rzecz spółki (nabycie konstytutywne).

Choć przepisy, poza w/w definicją negatywną, nie określają enumeratywnie jakie prawa majątkowe mogą być przedmiotem wkładu, niemniej jednak doktryna i orzecznictwo określa jakie warunki musi taki wkład spełnić. Przede wszystkim chodzi o prawo zbywalne (może być przedmiotem obrotu), musi przedstawiać wartość ekonomiczną (da się je wycenić) oraz musi mieć możliwość ujęcia w bilansie spółki po stronie aktywów. Tytułem przykładu można wskazać, iż wkładem niepieniężnym do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może zostać nieruchomość (lokal, budynek), ruchomość (maszyna), lub prawa majątkowe (patent, znak towarowy, know – how).

Na marginesie należy wskazać, że zgodnie z przepisami k.s.h. obowiązek wniesienia wkładów na pokrycie kapitału zakładowego musi być zrealizowany jeszcze przed zgłoszeniem wniosku o wpis spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do rejestru przedsiębiorców.