Zgoda pacjenta a usługi fizjoterapeutyczne

Jak wskazaliśmy w jednym ze wpisów – Zgoda na przeprowadzenie badań lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych a prawo pacjenta do informacji o stanie zdrowia główną podstawą działania lekarza jest zgoda pacjenta. Warunkiem legalności działania lekarza jest zgoda pacjenta odpowiednio poinformowanego, czyli zgoda uświadomiona, poinformowana lub objaśniona (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2007 r.; sygn. akt IV CSK 240/07).

Czy przedmiotowa zgoda jest konieczna w przypadku powszechnych obecnie zabiegów terapeutycznych ciała, w szczególności masaży? Czy też wprowadzanie wymagań prawnych w tym zakresie jest zbędne?

By odpowiedzieć na wskazane pytanie, podstawową kwestią wymagającą analizy jest ustalenie, czy oferowana usługa będzie świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty (dalej „UZF”), czy też inną.

Zgodnie z art. 4 UZF „ wykonywanie zawodu fizjoterapeuty polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w szczególności na: diagnostyce funkcjonalnej pacjenta; kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu fizykoterapii; kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu kinezyterapii; kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu masażu; zlecaniu i dobieraniu do potrzeb pacjenta wyrobów medycznych”.

W sytuacji, gdy udzielana będzie usługa fizjoterapeutyczna polegająca na świadczeniu zdrowotnym w rozumieniu cytowanej ustawy, wówczas konieczne będzie wyrażenie zgody przez pacjenta. Wyjaśnić bowiem należy, iż fizjoterapeuta zobowiązany jest informować pacjenta o jego prawach określonych w przepisach ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta”. Z kolei jednym z praw pacjenta jest – prawo pacjenta do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych. Pamiętać przy tym należy, że przed rozpoczęciem tego typu zabiegów jako pacjent powinniśmy otrzymać informację o rodzaju, celu i pochodzeniu wspomnianego zabiegu, w zakresie istotnych jego zalet, wad i ryzyka, a także mieć możliwość zadania pytań. Istotnym jest uzyskanie informacji o dających się przewidzieć następstwach zastosowania albo zaniechania określonych zabiegów, możliwych wynikach wybranych zabiegów, rokowaniu oraz o ryzyku powikłań, które mogą wystąpić nawet przy zachowaniu najwyższych standardów wiedzy i umiejętności z zakresu fizjoterapii. Opisane wymagania dotyczą udzielania świadczeń zdrowotnych regulowanych UZF, których w cytowanym art. 4 UZF katalog jest otwarty. W przypadku usług inne niż opisane nie będą miały zastosowania przepisy dotyczące praw pacjenta, w tym prawo wyrażania zgody na udzielenie określonego świadczenia zdrowotnego. Każdorazowo należy jednak podchodzić z ostrożnością do rodzaju udzielanych świadczeń, a w przypadku jakichkolwiek wątpliwości natury prawnej skorzystać z porady profesjonalisty.

Źródła:

  1. Ustawa z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty (Dz. U. 2015 poz. 1994 z późn. zm.)
  2. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2009 nr 52 poz. 417 z późn. zm.)

Zgoda na przeprowadzenie badań lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych a prawo pacjenta do informacji o stanie zdrowia

Wyrażenie zgody przez pacjenta na przeprowadzenie badań lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych nierozerwalnie wiąże się, z jednej strony z podstawowym jego prawem – prawem do informacji, z drugiej z obowiązkiem lekarza w zakresie udzielenia pacjentowi informacji o jego stanie zdrowia.

Jak wynika z art. 9 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2009 nr 52 poz. 417 z późn. zm.) (dalej „UoPP”)pacjent ma prawo do informacji o swoim stanie zdrowia”. Z kolei zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. 1997 nr 28 poz. 152 z późn. zm.) (dalej „UoZLiLD) Lekarz ma obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością”. Wszelkie postępowanie diagnostyczne, lecznicze i zapobiegawcze lekarz zobowiązany jest prowadzić z należytą starannością, poświęcając im niezbędny czas. W szczególności lekarz ma obowiązek udzielać pacjentowi przystępnej informacji o jego stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu. W myśl bowiem art. 31 ust. 1 UoZLiLDLekarz ma obowiązek udzielać pacjentowi lub jego ustawowemu przedstawicielowi przystępnej informacji o jego stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu”. Zgodnie z art. 32 UoZLiLDlekarz może przeprowadzić badanie lub udzielić innych świadczeń zdrowotnych, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, po wyrażeniu zgody przez pacjenta”.

Zarówno doktryna jak i orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym przedmiocie nie pozostawia wątpliwości, że zakres informacji udzielanej przez lekarza przed zabiegiem powinien obejmować dane o rodzaju i celu zabiegu oraz wszystkich jego następstwach, które są zwykle skutkiem zabiegu, tj. pożądanych – ze względu na jego cel – skutkach zabiegu, jak i o innych jego skutkach, tzw. skutkach ubocznych. Zdaniem Sądu Najwyższego informacja powinna w szczególności obejmować dające się przewidzieć możliwe następstwa zabiegu, zwłaszcza jeżeli są to następstwa polegające na znacznym i istotnym uszczerbku zdrowia, które – jako skutek uboczny – wprawdzie występują rzadko lub bardzo rzadko, ale nie można ich wykluczyć, i powinna określać stopień prawdopodobieństwa ich wystąpienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1999 r.; II CKN 511/98, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2009 r.; II CSK 337/2009). Co więcej, im mniej dany zabieg jest niezbędny dla ratowania życia, tym bardziej szczegółowa powinna być informacja (wyrok SN z dnia 29 grudnia 1969 r.; II CR 564/69). Jeżeli więc zabieg łączy się z ryzykiem szczególnym i mogą się zdarzyć następstwa występujące rzadko, ale możliwe do przewidzenia, wówczas lekarz powinien o nich powiadomić pacjenta, chyba że zabieg jest konieczny dla ratowania życia chorego (tak: Mirosław Nesterowicz, Prawo Medyczne, Wydanie VIII, s. 158).

Oznacza to, że główną podstawą działania lekarza jest zgoda pacjenta, ponieważ pacjent nie jest przedmiotem – a podmiotem leczenia. W ślad za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1979 r. sygn. akt IV CR 389/79 (OSNCP 1980, nr 4, poz. 81) spoczywający na lekarzu obowiązek wyjaśnienia pacjentowi konsekwencji zabiegu operacyjnego ma na celu takie zapoznanie pacjenta ze stanem jego zdrowia i następstwami tego zabiegu, ażeby pacjent podejmował decyzję o wyrażeniu zgody na ten zabieg z pełną świadomością, na co się godzi i czego się może spodziewać. Możność podjęcia świadomej decyzji o poddaniu się leczeniu bądź odmowie leczenia jest jednym z podstawowych praw pacjenta.

Podsumowując pacjent decydując się na zabieg medyczny powinien być świadomy ryzyka związanego z tym zabiegiem oraz ewentualnych powikłań. W braku świadomej zgody ryzyko zabiegu powinno spoczywać na lekarzu i w razie wyrządzenia szkody może prowadzić do odpowiedzialności cywilnoprawnej lekarza niezależnie od tego, czy działał on zgodnie z zasadami wiedzy medycznej. Zgoda pacjenta odpowiednio poinformowanego, czyli zgoda uświadomiona, poinformowana lub objaśniona jest warunkiem legalności działania lekarza (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2007r.; sygn. akt IV CSK 240/07).